«بیا زندگی را بدزدیم»




عنوان داستان : حس کردم
نویسنده داستان : زهره عواطفی حافظ

سبد کوچکی از رزهای سفید در دستش بود و کوله ای سیاه و بزرگ روی دوشش. رنگ زرد تند شالش توی ذوق می زد. یک ربعی بود که جلوی ویترین ایستاده بود. چشمهای سیاه و گردش به جای کتابها به داخل مغازه خیره مانده بود. بین ردیف کتابها چشم می گرداند و به مشتری ها و ما نگاه می کرد. چند بار از بالای مانیتور دم صندوق نگاهش کردم . سی و چند ساله به نظر می آمد . رفتم سمت احمدی روی نوک پا بلند شده بود و با یک گچ کوچک شده نارنجی روی تخته سیاه بالای ردیف کتابهای پر فروش سعی می کرد اسم هر پنج کتاب این ماه را جا بدهد. زیر گوشش گفتم : "فکر کنم امروز روز توست ها بد جور به تو خیره مانده ."
ریز خنده ای زدم . با تنظیف نم دار که روی میز کوچک فلزی که باقیمانده نهار حاج آقا دهخدا رویش بود جلوی مانتو و آستین هایم را تکاندم.
ساعت دیواری که سه تا صدا کرد ، صدای زنگوله های بالای در ورودی خبر داد که کسی وارد شده است. مثل همیشه بلند از ته فروشگاه داد زدم. خوش آمدید در خدمتم.
هیچ صدایی جز صدای فشرده شدن کف لاستیکی کتانی ورزشی به کف پارکت شنیده نشد. با گامهای آرام و کمی استرس خودم را رساندم به میز بزرگ وسط که زن جوان آمده بود جلوی آن ، گفتم می توانم کمکتان کنم. نگاهش مرا ترسانده بود. گفت : " ببخشید شما خانم فیروزی هستید؟"
آب دهنم را قورت دادم . دستم را بردم سمت صورتم و مغنعه ام را مرتب کردم. گفتم : "بله بفرمایید امری داشتید؟"
سبد گل را گذاشت روی منشا انواع داروین و کوله اش را روی زانویش که بالا آورده بود گذاشت و از جیب آن یک دفترچه کوچک با جلد آبی و برگه های کهنه شده درآورد. کش شل شده دورش را بیرون کشید و بین برگه ها یک صفحه را باز کرد و دوباره پرسید شما سال 94 مهر ماه هم اینجا بودید؟
حس کردم باید کمی فکر کنم من چهار سال بود اینجا بودم . بلند بلند فکر کردم و گفتم : "چهار سال از همین امروز هم حساب کنم بله بله اینجا بودم. مشکلی پیش آمده عزیزم؟"
چشمهایش برقی زد. کوله را روی زمین گذاشت و از آن طرف میز دستش را دراز کرد که دست بدهد و بعد همان طور که دست راستم را به سمت خودش می کشید دست چپش را پشت شانه ام گذاشت و من را جلو کشید و نیمتنه جفتمان در وسط میز به هم رسید و اول سمت چپ و بعد سمت راست صورتم را بوسید.
در میان خنده و گریه تند تند از این می گفت که چقدر خوشحال است که پیدایم کرده است .
رهایم که کرد دوباره مغنعه ام را مرتب کردم و سرم را چرخاندم به دور و برم تا عکس العمل احمدی و حاج آقا را ببینم. حاج آقا پشت میزشان بلند شده بودند. احمدی خودش را رسانده بود کنارم .
ابروهای کم پشت بالای چشمهای آبیش را به هم گره کرده بود و خیره خیره زن را نگاه می کرد و بی آنکه به من نگاه کند پرسید . خانم فیروزی مشکلی پیش آمده ، زن شالش را روی سرش مرتب کرد. با لکنتی که حاصل نگاه های احمدی بود انگار که یک دفعه یاد گلها افتاده باشد . در حالی که سبد گل را به سمتم گرفته بود گفت :" آخ داشت یادم می رفت این گل مال شماست. راستش من شیراز را خیلی بلد نیستم از گل فروشی که راننده تاکسی فرودگاه معرفی کرد خریدم. ناقابل خانم فیروزی جان."
سبد گل را که گرفتم بوی تند اسپری گل فروشی ها در بینی ام پیچید. تشکر کردم و گفتم ولی من شما را به جا نمی آورم.
گفت :" من سلیمانی هستم . از تهران آمده ام. شما یکی از بهترین اتفاقات زندگی من را رقم زدید دقیقا مهر سال 94 ." گوشی اش را در آورد و شروع کرد به گشتن در میان عکسهایش و بعد از چند ثانیه گوشی را به سمتم برگرداند. یک برگه کوچک روی یک کادو که روی آن نوشته شده بود: تولدت مبارک. از طرف حسین و سارا . عزیزم دوستت داریم .
دست خط من بود.
نگاهم را از گوشی گرفتم و در حالی که کمی ابروهایم برای دقت کردن در عکس در هم رفته بود با انگشت دست راست عکس را نشان دادم و گفتم این دست خط من است اما دست شما چه می کند .
" 25 مهر 94 تولد همسرم بود .آمده بود شیراز ماموریت . قبل از آمدن دعوای سختی کرده بودیم. ولی پسرم اصرار داشت باید برای بابا کادو تولد بخریم. بین همه گزینه ها صبح بیست و پنجم دقیقا در فاصله استراحت بین دو زنگ مدرسه روی گوشی دنبال یک کتاب فروشی در شیراز گشتم . به هر کدام که زنگ زدم بر نداشت . تا بالاخره شما گوشی را برداشتید . گفتم کتابی از مولانا می خواهم یک کتاب مرغوب ، حتما یک نسخه معتبر باشد. می دانستم که محمود خوب شعر می داند و عاشق مثنوی معنوی است. " کوله سنگین را از زمین کند و روی دوشش گذاشت یک دستمال از جیبش بیرون آورد و اشک ها و بعد آب بینی اش را پاک کرد.
"شصت تومان شد . پول کادو ها را هم هر کاری کردم نگرفتید . پول پیک هم همیطور . یادتان هست؟ "
دلم می خواست به جایی از ماجرا برسد که دیگر بغض نداشته باشد و صدایش صاف و آرام شود. آقای دهخدا با یک لیوان آب به سمتش آمد . احمدی هم یک صندلی سفید پلاستیکی از پشت پیش خوان بیرون آورده بود و گذاشت تا بنشیند. لیوان را با دستهای لرزانش به سمت لبهای نازکش برد. چند تار مویی که تک تک موهای نقره ای شده بینشان برق می زد را پشت گوشش گذاشت و لبه صندلی نشست و لبه های جلوی مانتویش را روی زانویش کشید.
گفتم :"خانم سلیمانی عزیز این کار یک وظیفه است . این همه زحمت کشیدید شرمنده ام کردید . "
نگاهش رفت تا ردیف کتاب های ادبیات و با انگشت یک کتاب را نشان داد و گفت :"فکر کنم همین بود . درست است؟" لبخند کم جانی روی صورتش آمد ولی خیلی زود آن هم رفت و ادامه داد:" یک حادثه رانندگی همان روز از ما گرفتش . از تهران تا شیراز تمام راه گریه کردم و آرزو می کردم کاش وقتی از من پرسیدید چیزی روی هدیه تان بنویسم یک جمله بهتر می گفتم ."
رویش را به سمتم چرخاند و گفت :" یادتان هست پرسیدید چیزی بنویسم روی هدیه تان ."
رفتم پایین پایش و روی زمین زانو زدم و دستش را گرفتم و گفتم:" بله یادم آمد از شما پرسیدم و شما مکث کردید و گفتید بنویسید تولدت مبارک.
بعد دوباره گفتید بنویسید از طرف سارا و حسین .
ولی حس کردم باید بنویسم و زیرش اضافه کردم
دوستت داریم عزیزم"

دست راستش را روی شانه ام گذاشت پیشانی اش را روی سرم تکیه داد و گفت :" من برای همان حس خوب شماست اینجا هستم ، اگر این را نمی نوشتید تا ابد حسرت به دل من و حسین می ماند که چرا فرصت گفتن این جمله را برای همیشه از دست دادیم" و شروع کرد به گریه .اشک های بی صدایم صورتم را خیس کرده بود و داشتم به آن روز آفتابی فکر می کردم . به اینکه چقدر دلم می خواست این طور عاشق همسرم باشم و یکبار اینطوری سورپرایزش کنم . آن روز فکر می کردم امشب شادترین شب هر دو آنهاست.
وقتی تکان هایش قطع شد و فهمیدم آرام گرفته بلندش کردم و با دست اشکهایش را پاک کردم.
گفت : "یک مدتی هست که بیرون ایستاده ام . " سرم را تکان دادم و گفتم دیدمتان .
"آنروزی که این عکس را روی گوشی اش پیدا کردیم به خودم قول دادم در اولین فرصت بیایم ببینمت. "
دستش را روی زانویش گذاشت و بلند شد و گفت ساعت 5 پرواز دارم. نگاهی به همه کتابفروشی کرد. دستانم را در دستش گرفت و گفت "همیشه همینطور مهربان و شاد خوب بمان عزیزم."
"ببخشید مزاحم شدم آقایان." این را وقتی به احمدی که به قفسه کتابهای تاریخ تکیه داده بود و دست به سینه ایستاده بود گفت و بعد برای آقای دهخدا که داشت با انگشت جلوی اشکش را می گرفت تا از زیر عینک سرازیر نشود به نشانه احترام سری خم کرد و پشت سرش صدای زنگوله ها فروشگاه را در سکوت تنها رها کردند.
نقد این داستان از : آناهیتا آروان
خانم زهره عواطفی حافظ سلام

چه داستان خوبی نوشته‌اید. از خواندنش بسیار لذت بردم. به شما تبریک می‌گویم. داستان با توصیف خانم کتابفروش از زنی که بیرون ویترین کتابفروشی می‌بیند آغاز می‌شود بعد زاویه ی نگاهش با همان سرعت و صمیمیت، به طرف قفسه ی کتاب ها می چرخد تا بتوانیم احمدی را ببینیم. همان صحنه آنچنان درست و با چنان جزییاتی طراحی شده که به سادگی و بی هیچ ادعایی نه تنها تبدیل به یکی از جالب ترین تصویرسازی ها و صحنه پردازی ها شده بلکه به همان سادگی اولیه (و البته هنرمندانه)، موقعیت مکانی و شغلی خانم راوی و احمدی را به مخاطب نشان می دهد. وقتی راوی می گوید: «... احمدی روی نوک پا بلند شده بود و با یک گچ کوچک شده نارنجی روی تخته سیاه بالای ردیف کتابهای پر فروش سعی می‌کرد اسم هر پنج کتاب این ماه را جا بدهد...»، مثل این است که احمدی دارد آکروباتیک ترین حرکت زندگی اش را انجام می دهد و به این می ماند که ما به تماشای سیرکی مهیج ایستاده ایم. راوی با همان دیالوگ کوتاه که زیر گوش احمدی می گوید به ما اطلاعات می دهد: «زیر گوشش گفتم : "فکر کنم امروز روز توست ها بد جور به تو خیره مانده » این دیالوگ می تواند بگوید که احمدی آقاست و می گوید که اتفاقا آقای جوانی است و احتمالا مجرد است و همان جا می فهمیم خود راوی زن است اما میان او و احمدی همکاری دوستانه خوبی هست و مهمتر اینکه همان صحنه و همان جمله می تواند بگوید این راوی شیطنت و طنازی دارد و احتمالا از حسادت های بددلانه هم فاصله دارد یا فاصله گرفته است بعد بلافاصله و بی فوت وقت متوجه می شویم نفر سومی هم اینجا هست؛ حاج آقا دهخدا. جالب اینکه با یکی دو توصیف و کنش ساده مثل صحنه‌ی ایستادن دهخدا پشت میز، می‌شود فهمید دهخدا بزرگ این کتابفروشی و به احتمال قریب به یقین صاحب آنجاست و چه خوب که همه اسم دارند و اسم‌ها چقدر خوب‌اند و چقدر آشنا هستند. مثلا خواننده می‌تواند خیال کند حاج‌آقا دهخدا خود دهخداست که کنج کتابفروشی نشسته عینک پنسی نوک دماغش سریده و دارد از بالای عینک تماشا می کند و لبخند می زند؛ یا اسم خانم فیروزی که فیروزه را به ذهن متبادر می کند و جلوه و جلای مقدس و آسمانی آن را؛ حتی احمدی اسم صمیمی و راحتی است برای مرد جوانی که یک کتابفروشی را به ناچار یا به اختیار به هر جا و هرشغل دیگری ترجیح داده است. فضاسازی به قدری درست است که آرامش کتابفروشی و اعتماد و صمیمیت دلپذیری که میان کارکنان آن هست، بی هیچ توضیح اضافی و مستقیم به ما منتقل می شود . وقتی خانم پشت ویترین وارد کتابفروشی می شود داستان تازه اوج می گیرد. سبد گل به تنهایی کلیشه ای است و به راحتی می تواند کار را خراب کند اما اینجا کارکرد دور از ذهنی می یابد که برای ما تازگی دارد. ما انتظار داریم گل به بهانه ی دیگری آورده شده باشد یا تقدیر از خانم فیروزی دلیل دیگری داشته باشد اما داستان بی آنکه به دام احساسات گرایی مفرط بیفتد، تاثیری لطیف و انسانی بر ذهن مخاطب برجای می گذارد. در تمام مدتی که خانم سلیمانی (خانم پشت ویترین) برای راوی (خانم فیروزی) حرف می زند و توضیح می دهد ما چیزی بیش از راوی نمی دانیم و در واقع ما و او به یک اندازه مات و مبهوت مانده ایم و هر دو سخت انتظار می کشیم و هر دو درست به یک اندازه سراپا گوش و هوش شده ایم و مثل خانم فیروزی دلمان می خواهد «...به جایی از ماجرا برسد که دیگر بغض نداشته باشد...» رسیدن به چنین تعلیق ظریف و شیرینی موفقیت است. خواننده انتظار ندارد نویسنده دور از ذهن ترین خط و ربط داستانی را بین این دو زن برقرار کند آن هم اینقدر هوشمندانه و اینچنین قشنگ. وقتی راوی کم کم گذشته ای که خانم سلیمانی به آن اشاره می کند به خاطر می آورد می گوید: «داشتم به آن روز آفتابی فکر می کردم . به اینکه چقدر دلم می خواست این طور عاشق همسرم باشم و یکبار اینطوری سورپرایزش کنم . آن روز فکر می کردم امشب شادترین شب هر دو آنهاست» این یادآوری حسرت آلوده هم به خواننده اطلاعات مفید می دهد و شخصیت پردازی را پررنگ و پررنگ تر می کند. خواننده متوجه می شود خانم فیروزی مجرد است و غبطه ی پنهان او را درک می کند اما در عین حال به بی اعتباری بعضی قضاوت ها و حسرت هایمان نیز اشاره ای گذرا دارد. همه ی این توصیف ها و صحنه های ساده ی بی ادا و اصول، جزییات داستانی گرته برداری شده از روی زندگی هستند که بارها و بارها دیده و شنیده ایم، اما حالا که یک بار دیگر از بیرون و در جهان داستان به تماشای آن ها می نشینیم، حیرت انگیز و تحسین برانگیز می شوند. عاطفه‌ی انسانی جاری در این اثر، مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهد. قدر دانستن لحظه ها، عشق ورزیدن، تقدیر از مهربانی‌ها، احترام به ارزش رفتارهای شریف انسانی حتی از گمنام‌ترین و غریب‌ترین آدم‌ها و ... در همین سطرهای ساده موج می زنند. خانم فیروزی هرگز گمان نمی برده که یک یادداشت ساده روی یک کادو، از طرف زنی که هرگز او را ندیده برای شوهری که او را هم نمی‌شناسد، بتواند ارزش قابل توجهی داشته باشد. اصلا انتظار ندارد دیده شود. معلوم است این زن سالها بی هیچ توقع و چشمداشت و به عادت همیشگی کارش را دنبال می کند یادمان باشد وقتی زنگ باد بالای در کتابفروشی به صدا در می آید، می گوید: «... مثل همیشه بلند از ته فروشگاه داد زدم خوش آمدید در خدمتم.» داستان می‌گوید او همیشه همینطور خدمتگزار بوده است بی آنکه بخواهد یا نیاز داشته باشد ببیند در حق چه کسی مهربانی می کند یا خدمتگزار چه کسی است؛ اما بالاخره یک روز یک نفر از او تقدیر می‌کند. انگار احمدی و حاج آقا دهخدا هم تازه او را می بینند تازه به عظمت کاری که به ظاهر به چشم نمی‌آید پی می برند. این هاست که از داستان اثری هنرمندانه می‌سازد تا از زیبایی، کشف و نمایش چندباره ی لایه های درونی ذهن و روح انسان و زندگی، اشک به چشممان بیاورد و ما را وادار به تحسین و تشکر کند. اما «حس کردم» اسم خوبی برای داستان نیست. برای انتخاب اسم دقت و انرژی بیشتری بگذارید و تا می‌توانید برای جلا و درخشش نثر تلاش کنید. باز هم به شما تبریک می‌گویم، به خاطر لذتی که با خلق این اثر و خواندن آن به من بخشیدید تشکر می‌کنم و منتظر داستان های موفق و ماندگار شما هستم.

منتقد : آناهیتا آروان

متولد 1354- تحصیلات: کارشناسی زبان و ادبیات فارسی محض- کارشناسی ارشد پژوهش هنر- آغاز فعالیت : 1379



دیدگاه ها - ۱
زهره عواطفی حافظ » دوشنبه 21 اسفند 1396
خانم آروان نازنین ، یک دنیا از حسن نظر استادی چون شما برای داستانم متشکرم. امیدوارم در مورد نام گذاری هم بتوانم کار بهتری در آینده ارائه بدهم .

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.