داستان معمایی جنایی خیلی هم معما نیست




عنوان داستان : اگر جای من بودی
نویسنده داستان : مهدی تودشکی


به ساعت نگاه کرد،هشت و نیم.منشی پنج دقیقه پیش رفته بود.همینکه از جا برخاست صدای قدم هایی به گوشش خورد و در اتاق بی مقدمه بازشد.
-متاسفم،زمان مشاوره تموم شده،فردا...
-چند لحظه.
-ولی....صدای مرد باعث شد سرجایش بنشیند،نیرویی که در صدای گرفته و بم مرد بود قدرت هر عکس العملی را سلب می کرد.
مرد جوانی بود در اوایل سی سالگی.پیراهن و شلوار مشکی پوشیده بود وعلی رغم بارانی بودن هوا کت و کلاه نداشت.موهای تیره اش به پیشانی خیسش چسبیده بود و خیسی پیراهنش زیر نور مهتابی برق می زد.
صندلیی از گوشه اتاق برداشت و تقریبا چسبیده به میز روبه رویش نشست.لحظاتی ساکت و آرام به پوستر منظره روی دیوار خیره شد.چشمانش تلالوء عجیبی داشت که تا حد امکان از بروز احساسات خودداری می کرد.
روانشناس می توانست موجی از ترس و خشم فروخورده را حس کند.معمولا می توانست حال درونی افراد را با نگاه به چهره شان تشخیص دهد ولی غریبه ای که رو به رویش نشسته بود سرسخت بود،کاملا بسته.
-خب،مشکل شما چیه؟متاسفانه وقت زیادی ندارم،بهتره در جلسه اول مشکلتون رو کامل بگین.
غریبه واکنشی نشان نداد،همچنان ساکت و آرام.روانشناس صندلیش را عقب داد و از جا برخاست.
-بشین.
لحن غریبه خشن شده بود و روانشناس را نگران می کرد،اگر بلایی سرش می آورد چه؟تصمیم گرفت مطیع باشد.
غریبه از جیب پیراهنش چند قطعه عکس مچاله و نم کشیده بیرون آورد و روی میز انداخت.همزمان از جیب شلوارش سیگاری بیرون کشید و با فندکی طلایی روشن کرد.سیگار بویی شبیه برگ و بار تر داشت.عکس ها بی کیفیت بودند و خیس بودن مانع تشخیص درست می شد،بیشتر شبیه نقاشی آبرنگ اکسپرسیونیسم بود.در میان آشفتگی رنگ ها دو شبح که یکی از آنها زن بود به چشم می خورد.عکس را که بالاتر آور اتاق خوابی نیمه تاریک دید،شعاع نوری از میان پرده ها به درون می تابید.
-تو بودی چی کار می کردی؟
تصاویری در تاریک خانه ذهن روانشناس ظاهر شد.دیشب بود؟نه،سال ها پیش؟نمی دانست.
-متوجه نمیشم،اینکه خودتون رو جای کس دیگه ای بزارید روش مناسبی برای تصمیم گیری نیست،در ضمن من هنوز مشکل شما رو نمی دونم.
-قصه نباف،فقط بگو چی کار می کردی با کسی که ده ساله می شناختیش؟
-نمی دونم،بهتره جلسه بعد...
-جلسه بعدی در کار نیست،کتت رو بپوش و راه بیفت.
-بهتره همین الان بری بیرون وگرنه پلیس...برق اسلحه در دستان غریبه زبانش را بند آورد.
رمیده از جابرخاست و صندلی را واژگون کرد.غریبه پوزخند زد.بهتر بود آرام باشد.با علامت غریبه به سمت در راه افتاد.
-خواهش می کنم خونسردیتون رو حفظ کنین،می تونیم حرف...
-خفه شو.
رفتار مرد به صورت تصاعدی خشن می شد،بهترین راهکار مطیع بودن در برابر این افراد بود.
از پله ها پایین رفت و پا به کوچه خلوت و تاریک گذاشت.چراق برق نیم سوز بود و نفس های آخرش را می کشید.
-ماشین داری؟
با تکان سر تایید کرد.
-خوبه،حالا مثل بچه حرف گوش کن سوار میشیم و میریم.
-میریم؟کجا؟
-یادمه گفتی عجله داری.کجا می خواستی بری؟
-خونه
-پس میریم خونه.
از فکر اینکه مرد را به خانه اش ببرد بر خود لرزید.تصمیم گرفت سوار شود و با نهایت سرعت دور شود همین که سوار شد کلید از میان انگشتان لرزانش کف ماشین افتاد و تمام نقشه هایش نقش بر آب شد.غریبه سوار و لوله سرد تفنگ را به گردنش مالید.
خیابان ها خلوت بود با این حال آرام می راند.چند خیابان را اشتباه کرد و با اینکه خانه دور نبود نیمه شب به خانه رسید.چراغ های خانه خاموش بود.از ماشین که پیاده شد نفس سرد غریبه را بر گردنش حس کرد.کلید انداخت و همراه غریبه وارد خانه شد.همه جا ساکت و تاریک بود،تنها روشنایی موجود نور سرخ رنگ استنبای تلویزیون بود که به صورتی هشدار دهنده چشمک می زد.
به آشپزخانه رفت،لیوانی آب سرد ریخت و پشت میز نشست،غریبه هم رو به رویش.
-چی از جون من میخوای؟
-فقط بگو اگه جای من بودی چی کار میکردی؟
-چیو؟
-زنتو،زنی که ده سال باهاش زندگی کردی،هوم؟
-نمی دونم.
-جواب خوبی نیست،بهتره رک باشی وگرنه...
روانشاس صدای بغض آلود و شکسته خودش را شنید:می کشتمش،آره،می کشتمش.
غریبه از جا برخاست و پشت سرش ایستاد.دستش را روی شانه اش گذاشت و گفت:درسته،ولی چه جوری؟
برق چاقوی آشپزخانه چشمش را گرفت.چاقو را برداشت.
-قلبشو میشکافتم.
پاورچین پاورچین از آشپزخانه بیرون آمد و یکراست به اتاق خواب رفت.مهتاب از پنجره به درون می تابید و چهره رنگ پریده همسرش را روشن می کرد.چقدر زیبا بود!
بالای سرش ایستاد و به صدای تنفس آرام و منظمش گوش سپرد،خم شد وگونه اش را بوسید.دستش را روی دهان زن گذاشت و چاقو را در سینه اش فروکرد.غریبه پشت به پنجره ایستاده بود و لبخند می زد.
-کشتمش.

پ.ن:روانشناس بیماری روان پریش و دچار توهم حاد است.زمینه های شک و سوءظن در او وجود دارد.
نقد این داستان از : امیلی امرایی
داستان معمایی و جنایی همچنان یکی از محبوب‌ترین ژانرهاست، داستان پرکششی که کمتر کسی در برابر وسوسه‌ و تعلیقش ممکن است در نیمه‌ی‌ راه پا پس بکشد. اما نوشتن داستانی با این حال و هوا کار دشواری است یعنی بارها سخت‌تر از نوشتن یک داستان عاشقانه و برای همین هم برای نوشتنش ملزومات پیچیده‌تری لازم است. ریموند چندلر، استاد بلامنازع این ژانر از داستان‌نویسی، یکی از اصلی‌ترین کلیدهای نوشتن داستان معمایی را «مشخص کردن انگیزه‌ها» می‌داند. او معتقد است باید از همان اول داستان تا جایی که گره‌گشایی اتفاق می‌افتد این انگیزه‌ها باورپذیر و معقول باشند. چندلر می‌گوید: «اینکه شخصیتی که اصلا انتظار نداریم دست به قتل بزند و قاتل باشد نقطه‌ی برد داستان نیست، گاهی وقتها معلوم می‌شود خود نویسنده هم نمی‌داند اصلا این طرف چرا دست به قتل زده و انگیزه چه بود، در این شرایط چه‌طور انتظار دارید خواننده داستان را بپذیرد؟»
آقای تودشکی عزیز به نظرم داستان کوتاه شما اصلی‌ترین ضربه را درست در همین نقطه که ریموند چندلر روی آن تاکید می‌کند خورده است. شما یک معما طرح کرده‌اید، غریبه‌ای به مطب روانشناس یا یک مشاور خانواده می‌آید و بعد در یک شرایط نامعقول و گنگ - که با وضعیت تعلیق بسیار متفاوت است و به‌نظر شما این دو را با هم اشتباه گرفته‌اید- مشاور را تهدید می‌کند و بر اساس یک عکس که باز هم شما برای اضافه کردن به تعلیق داستان آن را گنگ نگه داشته‌اید، دست به قتل می‌زند.
«داستان معمایی باید باید با خواننده‌اش روراست باشد.» این هم توصیه‌ی ریموند چندلر است، او می‌گوید مدارک مهم را نباید از خواننده پنهان کنید یا آدرس غلط بدهید. داستان معمایی جنایی قرار نیست یک معمای غامض و غیرقابل حل باشد، اما اینجا ما با یک چنین شرایطی روبرو شده‌ایم، سه نفر که خواننده کمترین اطلاعات ممکن درباره‌ی آنها را به دست آورده قرار است داستان را پیش ببرند، یک قاتل و یک مقتول و یک برنامه‌ریز قتل یا افشاگر و دیگر هیچ و البته یک عکس گنگ که انگار پرده از راز خیانتی زناشویی برمی‌دارد و بس. اما اینها همه گنگ هستند و البته بیشتر از آن بی‌دلیل. شما دلیل این قتل را باید پیدا می‌کردید و بعد از من خواننده می‌خواستید که درکش کنم.
گاهی وقت‌ها ممکن است دور از انتظارترین شخصیت‌های یک داستان دست به قتل بزنند، اما خواننده وقتی به صحنه قتل و بازگشایی معما که می‌رسد تازه دستگیرش می‌شود که نویسنده از همان اول کار می‌دانسته دارد کجا می‌رود و دلایل منطقی برای خودش چیده بود که تنها خواننده از آنها غافل شده و به این ترتیب قتل از نظرش پذیرفتنی و واقعی و باورپذیر می‌شود. اگر به شوکه شدن از این دست علاقه دارید توصیه می‌کنم رمان «چیزهای تیز» نوشته‌ی گیلین فلین (ترجمه: مهدی فیاضی‌کیا/ نشر چترنگ) را بخوانید و هم از خواندن یک رمان جنایی- معمایی دست اول لذت ببرید و هم با حال و هوای این ژانر که به نظر سخت به آن علاقمندید بیشتر آشنا شوید.

منتقد : امیلی امرایی

امیلی امرایی روزنامه‌نگار و مترجم است،



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.