در داستان تعلیمی عنصر لذت هم مهم است




عنوان داستان : دوریبن مداربسته
نویسنده داستان : فریده الحاوی

کسری تازه از اول دبستان فارغ التحصیل شده بود و از چند ماه قبلش سخاوتمندانه ما را در جریان تیترهای درشت روزنامه یا سردر مغازه ها می‌گذاشت. یک روز با هم در فروشگاه محله بودیم که عبارت جدیدی چشمش را گرفت.
_ این مَ ک ا ن به د و ربین مِ...د..
_ مَدار
_ مَدار بَ س ته م ِ..ج
_ مُجَهز
_ مُجَهز است. مامان...؟ یعنی چی؟
_ یعنی صاحب این فروشگاه اینجا دوربینی گذاشته که میتونه باهاش از تو اون مانیتوری که اونجا میبنی حواسش باشه و اگه کسی خواست دزدی کنه مچش رو بگیره.
_ پس چرا نوشته؟
_ تا دزدها بدونن که دیده میشن و دزدی نکنن.
_ دیده میشن؟ مثل اون که خانم معلم مون میگفت خدا کارهای ما رو میبینه؟
_ آره مامان. مثل همون.
_اونها نمیدونن دیده میشن؟... مامانشون نگفته به چیزی که مال خودشون نیست دست نزنن!؟
_ چرا مامان گفته. احتمالا حتی خودشون هم به بچه هاشون همین ها رو گفتن.
_ پس چرا این آقاهه دوربین گذاشته؟
_ خب بعضی ها باید مطمئن بشن که دیده میشن. باید مجبور بشن تا کار بدی نکنن.... شاید هم به خاطر اینه که اصلا یادشون رفته مامانشون چی گفته.
_ مامان...!؟
_ جانم؟
_ بگو فقط بنویسه یادتون باشه مامانتون چی گفته!
نقد این داستان از : احسان عباسلو
متنی طنز با محتوای آموزشی در قالب زبانی گویا و مفهوم که البته هم مخاطب کودک و نوجوان و هم مخاطب بزرگسال می‌توانند از آن استفاده کنند. محتوای این داستان را در قالب جملاتی در مترو قبلاً دیده بودم اما این که یک نویسنده بتواند جمله و شعاری را به داستان برگرداند، توانایی نویسنده را نشان می‌دهد. استفاده از اندیشه و ایده‌های بیرونی اصلاً کار خطایی نیست. مگر این که کسی خودش نویسنده باشد و بخواهد داستانی بنویسد چنین ایده‌ای را مطرح کرده و دیگری از ایده او پیش از نوشته شدن داستانش برای خود استفاده نماید. اما استفاده شما کاملاً مناسب و به‌جا می‌نماید.
شخصیت‌های خوبی برای داستان استفاده کرده‌اید و مهم تر از آن هماهنگی موقعیت و کنش با این شخصیت‌هاست. کنش در اینجا همان دیالوگ است که بدان می‌شود کنش کلامی گفت. دو شخصیت در یک موقعیت به کنش کلامی یا دیالوگ رسیده‌اند و در قالب آن مضمون داستان انتقال یافته است.
دو خط اول "کسری ..... می گذاشت" بار طنز خوبی دارند . اغراق صورت‌گرفته در کلمه "فارغ التحصیل" برای کسری که تازه اول دبستان را گذرانده زیباست و در ادامه اغراق بعدی است که کلمه "سخاوتمندانه" را استفاده کرده‌اید. گرچه شاید به تناسب کنش می‌شد کلمه زیباتر و متناسب‌تری با موقعیت هم یافت که مفهومی علمی و دانشی هم داشته باشد.
اصطلاحی که می‌گوید زبان باید به اندازه دهان شخصیت باشد در مورد داستان شما صادق و رعایت شده است. کلماتی که کودک می‌گوید متناسب با سن اوست و تلاش نشده تا خیالی غیرعادی بزرگ نشان داده شود. این گونه داستان‌ها در همین حد باید رئال باشند. نیازی به خلق یک نابغه نیست و هر چه شخصیت‌ها باورپذیرتر باشند مخاطب بهتر و بیشتر با آن‌ها ارتباط برقرار خواهد کرد. در ضمن همین نابغه نبودن و ندانستن اوست که باعث می‌شود مضمون داستان پرداخته شده و بیشتر مطرح شود.
سطح کلمات انتخاب‌شده از سوی شما مناسب با داستان و مخاطب داستان است. در این‌گونه داستان‌ها نبایست از کلماتی استفاده کرد که برای مخاطب سخت‌خوان و نامفهوم باشند.
پایان‌بندی برای این گونه داستان‌ها خیلی مهم است چرا که باید به نتیجه‌ای ختم کند و خواننده را به جایی برساند که در آنجا احساس نکند متن خشکی را فقط خوانده است. جمله‌ی انتهایی این داستان علاوه بر داشتن طنز، زیبایی خوبی دارد در عین حالی که از یک حقیقت درونی هم برخوردار است. ضمن آن که وحدت موضوعی چه در کل داستان و چه در دیالوگ‌ها به خوبی حفظ شده است.
داستان شما از نوع داستان‌های تعلیمی است اما معمولاً این ضعف در داستان‌های تعلیمی وجود دارد که به لذت اثر فکر نمی‌کنند و فقط نکته تعلیمی را مد نظر قرار می‌دهند. به خاطر همین داستان‌ها خشک و فاقد لذت می‌شوند و خواننده را پس می‌زنند. متن باید از لذت خوانش برخوردار باشد و یک راه لذت علاوه بر زیبایی کلمات و جملات و زیبایی موقعیت انتخاب‌شده، می‌تواند همین عنصر طنز باشد. امروزه طنز به عنوان ابزاری موثر و قوی در انتقال مفاهیم و نکات آموزشی مطرح است. شما هم با همین طنز متن را از خشک بودن رها کرده‌اید.
شما داستان خوبی نوشته اید که می‌توان در مجلات کودک و نوجوان به خوبی از آن استفاده کرد، یا با تصویر آن را همراه ساخت و به عنوان کتاب چاپ کرد.
به امید کارهای دیگر شما.

منتقد : احسان عباسلو

متولد تهران فوق لیسانس ادبیات انگلیسی داور جایزه کتاب سال داور جایزه جلال داورحایزه پروین داور جایزه نقد داور کتاب فصل ...



دیدگاه ها - ۱
فریده الحاوی » دوشنبه 12 شهریور 1397
آقای عباسلو عزیز، از نظرات و وقتی که گذاشتید بی نهایت سپاسگزارم.

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.